Về vai trò của hình ảnh trong phù (phù hình)

 Về vai trò của hình ảnh trong phù (phù hình)

Bản thân phù không phải là tranh vẽ, không phải tác phẩm nghệ thuật. Thế nhưng với vị trí vai trò của mình – Phượng triện Long thư – không có một lá phù, một đạo bùa nào kém cạnh về mặt thẩm mỹ cả. Trong phù, thỉnh thoảng có xuất hiện phần phù hình trong phù văn. Tức là phù văn, ngoài phần chữ (chữ thường (tục tự) và chữ phù (phù tự, ma tự, …)) thì còn có phần hình ảnh, tranh vẽ. 

Phù hình có đặc điểm:

- Phù hình có liên quan đến nội dung phù văn (tính minh họa). Ví dụ như, trong đạo bùa nói đến quan tướng nào thì sẽ có hình ảnh của quan tướng ấy. Hóa tiên trận thì phải cho người hành phù thấy hình ảnh hóa tiên trước mắt, …

- Phù hình đem lại cảm giác trực quan, sự uy linh cho đạo phù (tính tác dụng): phù trấn thì có hình vị tướng đứng trấn giữ, sát quỳ khu tà, …

- Phù hình có liên hệ chặt chẽ với việc trình bày phù văn. (tính liên kết): Phù hình và phù tự trong phù văn liên kết chặt chẽ như thịt với xương, tự là xương, hình là da thịt, trong hình có chữ, chữ bày theo hình, không thể hình một đằng, chữ một nẻo, rời rạc, lỏng lẻo (như hình sau). Đây là điều vô cùng quan trọng. 

  Hình 92. Hình một đằng, chữ một nẻo

Nhiều người vì tính thẩm mĩ mà tùy tiện thay đổi phù hình là sai về mặt nguyên tắc. Ví dụ như hình dưới đây:

 Hình 93. Chế hình vô nguyên tắc

Phần phù tự vô cùng nghuệch ngoạc, mực không đủ độ đậm, chữ không có lực, 2 bộ phận quan trọng nhất là phù đầu và phù cước thì không được chăm chút, phù đầu không viết 1 mạch mà ngắt quãng, tô đi tô lại, phù đảm nhường toàn bộ vị trí cho hình rồng lộn ngoại lai xa lạ và vô nghĩa copy trên mạng tô vào. Hình bát quái thì vì lý do thẩm mĩ nên che hết các quẻ, không còn tính tác dụng. Như vậy là thành công bán giá cao một bức tranh hạ phẩm với giá của một đạo bùa cỡ lớn

Thực ra trong một số trường hợp, tác dụng thì ít ảnh hưởng. Ví dụ: đạo bùa gốc đã có tác dụng rồi, thì thêm cho nó cái hình, cũng không làm mất tác dụng của bùa. Nếu tác giả vừa có khiếu vẽ tranh, hoặc giả tín chủ muốn “ngụy trang” lá bùa dưới hình thức nghệ thuật, thì có thể dùng một bức tranh đẹp, sau đó thư phù vào mặt sau, hoặc dùng hương khoán bùa vào tranh đều hợp tình hợp lý.

Trường hợp nguy hiểm là tự tiện thay đổi hình của phù. Phù tự điền vào những bộ vị cụ thể của phù hình, thì nay bị thay đổi hết vị trí. Bộ phận chính yếu thì đưa thành thứ yếu và ngược lại, đảo lộn đen trắng thị phi. Đem hình ảnh minh họa để lòe người thiết hiểu biết về phù. Họ mua một bức tranh không ra tranh, phù không ra phù, mà vẫn hí hửng là lãi (vừa có tranh, vừa có phù)

Mặc dù các cụ vẽ phù hình tương đối chân phương, chỉ dùng nét, ít dùng màu, nhưng hài hòa và đúng nguyên tắc, là phù hình thực sự chứ không phải là đồ họa hiện đại. Nhìn lại phù hình truyền thống của cổ nhân ta đủ thấy những phù hình trên thảm hại như thế nào!