Từ một nguyên tắc đề danh trong Căn hữu luật Tạp sự đến câu chuyện về biên tập kinh Vu Lan

Trong Căn hữu luật Tạp sự có một câu chuyện rất thú vị nói về nguyên tắc kết tập kinh văn của Hữu bộ, đặc biệt là trong trường hợp thất lạc tên nhân vật, thời, xứ trong câu chuyện. Nguyên tắc của Hữu bộ là sử dụng các danh xưng mang tính biểu tượng, hoặc phổ biến để lấp đầy khoảng trống dữ liệu: mặc định vua Thắng Quang, trưởng giả Cấp Cô Độc cho chuyện hiện tại và thành Bà-La Ny Tư, vua Phạm Thọ cho chuyện quá khứ. Phương pháp "ước định" này ưu tiên bảo toàn cấu trúc văn bản và nội dung giáo lý hơn là tiểu tiết lịch sử,

Trích: "Ô Ba Ly thưa hỏi Thế Tôn:

— Đại đức! Trong đời tương lai, con người dễ quên, niệm lực suy kém không biết Thế Tôn thuyết kinh điển nào, chế học xứ nào, ở địa phương thành phố xóm làng nào; trường hợp này phải làm sao?

Phật dạy: Tại Đại Chế Để ở sáu thành lớn là nơi Như Lai trú lâu nhất, nói những nơi ấy không phạm.

Hỏi: Nếu quên các hiệu vua thì phải nói thế nào?

Phật dạy: Vua thì nói Thắng Quang, trưởng giả thì Cấp Cô Độc, Ô Ba Tư Ca thì Tỳ Xá Khư... nên biết như vậy. Đối với nơi khác thì tùy theo vua hay trưởng giả ở đó mà nói.

Hỏi: Nếu nói về nhân duyên sự việc về trước, nên nói nơi nào?

Đáp: Tùy lúc mà nói Bà La Ny Tư, vua hiệu Phạm Thọ, trưởng giả tên Tương Tục, Ô Ba Tư Ca tên Trưởng Tịnh."

Quay lại với câu chuyện kinh Vu Lan. Nếu như căn cứ vào ghi chép trong kinh thì câu chuyện có vẻ không khớp với đời tư của ngài Mục kiền liên. Với lý do đó mà nhiều người xếp kinh này vào dạng "ngụy kinh"

Tuy nhiên, nếu đọc Tạp tạng của A hàm hoặc Tiểu bộ kinh của Nikaya thì ta dễ dàng tìm được bản kinh có nội dung tương tự với kinh Vu Lan. Cụ thể là nội dung kinh Vu lan và bản bổ sung là Mục Kiền Liên minh gian cứu mẫu biến văn, về cơ bản giống với Ưu Đa La mẫu kinh (do Chi Khiêm dịch) và Uất Đa La mẫu quỷ sự Trong Kinh tạng Pāli (Tiểu bộ, tập 2).

Như vậy, nội dung kinh không phải là "ngụy"!

Vậy thứ duy nhất có khả năng là "giả" ở đây là ... tên nhân vật!

Rất trùng hợp là trong các bản biệt dịch của Tiểu bộ/ Tạp A hàm kinh ở Trung Quốc lại có bản biệt dịch của Ngạ quỷ sự là Phật thuyết quỉ vấn Mục Liên kinh (tương truyền được An Thế Cao dịch vào đời Hán). Phần lớn các học giả (như Thang Dụng Đồng hay Ấn Thuận pháp sư) đều thống nhất rằng Ngài An Thế Cao xuất thân từ Hữu bộ (Thuyết nhất thiết hữu bộ).

Như vậy, ta có thể tạm kết luận, do những khó khăn của quá trình truyền và dịch thời kỳ đầu, các kinh sư của Hữu bộ, mà một trong số đó là ngài An Thế Cao đã sử dụng nguyên tắc "điền danh" của Hữu bộ, điền tên ngài đại La hán là Mục kiền liên vào trong câu chuyện và tiêu đề của bản biệt dịch Ngạ quỷ sự Tạp A hàm. Điều này là phù hợp vì tên tuổi ngài Mục Kiền Liên nổi tiếng và phổ biến hơn nhiều so với tên vị Sa môn Uất Đa La/ Ưu Đa La.

Như vậy, tên tuổi của ngài Mục Kiền Liên gắn với kinh Vu lan có thể là kết quả của việc kết tập Tạp tạng của Hữu bộ tại Trung Quốc!